From Hilbert Space to Dilbert Space


Previous Entry Share Next Entry
Monday Night Irish Class, September 17, 2012
Irish
gmcdavid

Rang Gaeilge, 17ú lá Mí Mheán Fómhair 2012

Quick Munster Verb Ending Primer

You might run into some of those combined endings in your reading for next time, so here's a quick cheat sheet.

The mystery occurs primarily in:

  • The past and future tenses, and
  • In the 1st and 2nd person singular, and the 3rd plural.

You'll notice that in speech, broad vs. slender distinctions are quite important, as that is the only difference between some different persons in these tenses.

AIMSIR CAITE (PAST TENSE)
1st sing.chuireascheannaíos
2nd sing.chuirischeannaís
3rd plur.chuireadarcheannaíodar

AIMSIR FHÁISTINEACH (FUTURE TENSE)
1st sing.cuirfeadceannód (eod)
2nd sing.cuirfirceannóir (eoir)
3rd plur.cuirfidceannóid (eoid)

AN CLEAMHNAS — "The Matchmaking"

[Bhí an scéal seo fada agus an-deacair.] — [This story was long and very difficult.]

  1. Bhí feirmeoir ann aon uair amháin. Feirmeoir maith láidir ab ea é agus ní raibh aige ach aon iníon amháin. Cailín an-álainn thar na bearta ab ea í agus do b'fhuirist dhi buachaill a dh'fháil, bhíodar le gach aon mhéir aici le fáil.

    Bhí feirmeoir ann aon uair amháinThere once wa a farmer.
    láidirstrong
    thar na beartabeyond measure
    fuirighwait, remain
    fáilfinding, getting, capabilityf3
    le fáilto be had, available
    méarfingerf2
  2. Ach do bhí éileamh an domhain aici ar bhuachaill áirithe, ach do bhí sé bocht dealbh, ní raibh aige ach a phá lae. Ach, má tá, buachaill álainn thar na bearta do b'ea é ar a cuma féin agus bhí gean a cléibh tabhartha aici dhó.

    éileamhclaim, demand, demand, complaint
    áirithecertain
    dealbhdestitue, bare, empty, bleak
    pay, wagesm4
    cumashape, form, appearancef4
    geanlove, affectionm3
    cléibhheart, chest, breast
    tabhairtgrant, delivery, yieldf3 gs tabhartha
  3. Ach do bhíodh buachaill eile ag teacht don tigh, a muintire, gach oíche beagnach, agus do bhíodh sé ina bhruadaire suite thuas ar chathaoir cois na tine, agus é chomh tiarnúil agus gan focal aige, ach é ag cur an da shúil tríos gach aon ní ar fuaid an tí agus á thabhairt fé ndeara.

    muintirpeople, family, kinsfolk, folk
    beagnach
    bruadairedreamer
    suitesituated, fixed
    cathaoirchair
    cois na tineby the fire
    chomhas
    tiarnúillordly, overbearing, cheeky
    tríthrough; three
    ar fuaidthroughout
    thabhairt fé ndearabeing noticed
  4. Ach ceann des na hoícheanta, ach go háirithe, do tháinig gala gaoithe, do shéid gala gaoithe, agus má shéid, do bhí stácaí agus cruach féir an fheirmeora ag imeacht leis an ngaoith. Ach do bhí an scaothaire seo, ach go háirithe, an buachaill álainn seo -- ní raibh puinn aithne air, n'fheadair sí ... bhí sé tamall ó bhaile — do bhí sé i mbun agus i mbarr gnó an tí, ag ceangal na stácaí is ag ceangal na mbothán is gach aon ní. Ach níor chorraigh an buachaill ó chúinne na tine, ach a chos ar a leathghlúin aige agus é ag cluasfheadaíl.

    desofde w pl
    Ach ceann des na hoícheantaBut one of those nights
    áirithecertain
    gala gaoithegale of wind
    séidblow, puffv
    stácastake, post, stackm4
    cruachstack; pilef2
    cruachsteelf4
    féargrassm1
    ag imeachtleaving
    scaothairewindbag, bombastic talkerm4
    ní raibh puinnwas not much
    aithneacquaintance, recognition, appearance
    n'fheadair síshe didn't know
    tamallwhile
    ceangaltie, binding
    bothánshack
    gach aon níeverything
    corraighmove, stir
    ó chúinne na tinefrom the corner of the fier
    leathghlúinone knee
    cluasfheadaílsoft whistling
  5. Ach nuair a thánadar isteach tar éis saothar na hoíche a bheith déanta acu agus gach aon ní bheith ceangailte suas acu ón ngaoith mhóir, do dhírigh an strapaire ar an bhfear beag a bhí suite cois na tine:

    táindrivev e.g. táin "cattle driving"
    thánadarthey came
    saotharwork, laborm1
    dírighdirect, focusv
    strapairestrapping person
  6. 'Léan ort,' ar seisean, 'nach gránna an duine thú agus coirce an fheirmeora,' a dúirt sé, 'fhir an tí, ag imeacht leis an ngaoith mhóir agus nár chorráis as an áit sin feadh na hoíche ag tabhairt cabhair ná cúnamh dó.'

    léanaffliction, sorrow
    gránnaugly
    coirceoatsm4
    corraighmove, stirchorráis "you moved"
    feadh na hoíchefor the night
    cabhair ná cúnamhneither help nor aid
    to medo
  7. Bhí an éileamh ag an mbeirt acu, mar dhia, ar an gcailín óg.

    'Ho hó!' ar seisean, 'ní hé lá na gaoithe lá na scolb agamsa, a bhuacaill.'

    éileamhdemand, claim, accusation, complaint
    scolbsplinter, nick
    lá na scolbthatching day
    Ní hé lá na gaoithe lá na scolb agamsa.The windy day is not the day for thatching.
  8. Do bhí an cailín óg ag éisteacht leo, agus í féin agus an cailín aimsire - Bríde a bhí ar an gcailín aimsire - do bhíodar suite, agus do thóg sí an chaint a dúirt an fear beag a bhí suite ar an gcathaoir isteach ina ceann.

    cailín aimsireservant girl
    tóglift, raise, take
    caintspeech, talk
  9. Ach, nuair a tháinig am codlata, do dh'imigh an bheirt stócach ón dtigh. Nuair a fuair an bhean óg gach aon ní ciúin agus an chistin fúithi féin agus fén gcailín:

    stócachlad
    gach aon níeverything
    fúithi under it, about itfaoi
  10. 'A Bhríde,' ar sise, 'ar chualaís an chaint a dúirt an fear beag an uair úd anocht,' ar sise, 'nuair bhí sé ag caint, "Ní hé lá na gaoithe lá na scolb agamsa"? Tá brí éigint,' a dúirt sí, 'leis an scéal agus leis an gcaint sin, agus caithfimid féachaint amach dúinn féin. Deinse rún domsa,' ar sise, 'agus beidh tástáilt againn.'

    ar chualaís?did you hear?
    úd yon, yonder
    scolbsplinter, nicki
    brímeaning, strength
    éiginsome
    caithfimid féachaint amach dúinn féinwe must look to ourselves
    DeinseMakevar of Déan
    rún domsasecret to me
    tástáiltaste, test, try
  11. I gceann mí nó mar sin ina dhiaidh sin, cad é an tseift a cheap sí ach í féin agus an cailín -- lá saoire do lorg ar a hathair, agus dúirt sí go raibh sí chun dul ar a saoire go ceann cúpla lae nó trí agus gan aon tsúil a bheith abhaile aige léi go dtí san, gur theastaigh uaithi cara léithe dh'fheiscint.

    I gceann mí nó mar sin ina dhiaidh sinIn a month or so later
    seiftdevice, expedient, resource
    lorgmark, trace; course
    ar a saoire holiday
    lá saoire do lorg ar a hathair[asked] ber father for a holiday
    súilexpected
    teastaighbe wanted, needed
    léithegreyness
    feiscintvisibility, sight= feiceáil
  12. Ach do dhein sí féin agus an cailín suas iad féin i gculaith bean bhocht agus iad ag siúl, mar dhia, ó thigh go tigh, riamh agus choíche nó gur bhaineadar amach tigh an strapaire. Tigh beag gan mórán críche a bhí aige agus bhí bean aosta de mháthair dó sa chúinne.

    elsewhere
    dheindidM past of déan. rinne
    culaithsuit [clothes]
    i gculaith bean bhochtdressed like a poor woman
    ag siúlwalking
    riamh agus choíche nó never
    bhaineadar amach they reached
    críochlimit, boundary, completiongs críche
    gan mórán críchewithout a big boundary = small
    aostaaged, older
    cúinnecorner
  13. Ach d'iarradar cead a bheith istigh go dtí maidean. Ach ambasa do fuaireadar cead a bheith istigh go maidean uaithi. Ach ní fada a bhíodar suite cois na tine nuair a bhuail an strapaire isteach, agus má tá, níor aithnigh sé an cailín óg na an cailín aimsire, mar bhíodair folaithe go maith agus iad fé cheilt.

    iarraidhrequest, demand, attempt
    d'iarradarthey asked
    ceadpermission
    ambaistereally, indeed
    fuaireadarthey gotM p of faigh
    maidiras for, as regards, like
    buailhit, strike, meet, come
    aithnighrecognize
    folaithecovered
    ceilconceal, suppress
  14. Ach bhí fothrom aige ar fuaid an tí.

    'A mháthair,' ar seisean, 'an bhfuil aon ní beirithe?'

    fothramnoisem1
    beirbear, give birth, take, catch
    beirighboilv
  15. 'Tá, a ghrá ghil,' a dúirt sí, 'tá píosa d'arán cruithneachta istigh i gcurpaidín ansan,' ar sise, 'agus tabhair leat amach ciota de bhainne atá istigh ansan."

    grálove
    gilbright one
    cruithneachtwheatf3
    curpadcupboard=cupard
    curpaidinlittle cupboard
    ansadearest, most beloved
    ansan,there, then= ansin
    ciotapitcher
    bainnemilk
  16. Do thug sé leis aníos an t-arán cruithneachta agus an bainne chuige féin agus bhuail sé chuige ar cheann an bhoirdín é, agus chomh luath agus do shuigh sé, do phrioc an bhean óg, do prioc sí an cailín chuig gach aon ní a thabhairt fé ndeara.

    Ach i gceann tamaill is é ag ithe:

    chuigeto himchuig
    boirdín little table
    suighsit
    priocprick, prod, goad
    gach aon níeverything, anything
    tabhair fé ndearato notice
    tamallwhile
  17. 'Is mór an náire dhuit, a mhic,' ar sise, 'bheith ag imeacht id scaothaire ar an gcuma go bhfuileann tú agus balcaisí éadaigh leis an mbuachaill seo áirithe a thugann tú leat,' ar sise, 'chuig dul i bhfad ó bhaile gach aon oíche, tá siad salach bréan,' a dúirt sí, 'drochúsáidte agat agus ba chórtaí dhuit í chur abhaile ná bheith ag imeacht id straethaire gan chrích gan aird.'

    náireshame
    ag imeachtleaving
    idin your= i do
    scaothairewindbag, bombastic talkerm4
    cumalook, appearance
    balcaisrag, garmentf2
    éadachcloth, clothing
    áirithecertain
    bréanfoul, rancid
    córtaímore just, more propervar comp of cóir
    strairewanderer, strayer
    críochboundary, limit, completiongs críche
    airddirection; attention, noticef2
  18. 'Am go leor, a mháthair,' ar seisean.

    Ach níor thugadar cluas dona thuilleadh. Do chuaigh sé ... dh'imigh sé uathu nuair a bhí a bholg lán is chuaigh sé i bpoll éigint a chodladh dhó féin.

    Ach nuair a fuair an bhean óg agus an cailín fúthu féin an saol:

    Am go leorenough time
    thugadarthey gaveM p of tabhair
    cluasear
    donabad
    tuilleadhmore
    imighleave
    uathufrom themó
    bolg lánfull stomach
    pollhole, pit, niche
    fúthuunder them, about them
    saollife, time, world
  19. 'An gcualaís,' ar sise leis an gcailín, 'a Bhríde, ar gcualaís cad dúirt sé siúd nó cad é an scéal aige é? N'fheadar,' ar sise, 'an raghaimist anois go dtí tigh an fhir bheag. Pé acu is rogha linn,' ar sise, 'beidh fhios againn pé acu fear is fearr chun ceangal leis i dtosach mo shaoil.'

    An gcualaís?Did you hear?
    N'fheadarI don't knowfeadair
    raghaighwill govar fut of téigh
    whoever, whatever
    roghachoice
    linnwith usle
    beidhwillfut of
    acuat them; they haveag
    fearrbest
    ceangaltie, binding
    tosachbeginning
  20. D'fhágadar an tigh beag ar maidin agus gan iad róshásta. Bhíodar ag siúl leo fé mar bheadh aon dá bhean bhocht, riamh is choíche nó gur bhaineadar amach tigh an bhruadaire -- a thabharfaidh má air.

    D'fhágadarThey left
    leowith themle
    Bhíodar ag siúlthey were walking
    mar bheadas though
    riamh agus choíche nó never
    bhaineadar amach they reached
    bruadairedreamer
    thabharfaidhwas givenp aut of tabhair
  21. Ach do fáiltíodh rompu go fial fairsing agus is amhlaidh a bhí tigh breá feistithe aige sin agus gach aon ní acu i dtaisce ar fuaid an tí agus tine bhreá dhearg, agus compord.

    fáiltíodhwelcomed
    rompubefore themroimh
    fialgenerous
    fairsingwide, extensive
    amhlaidh thus, so
    feistitheequipped, arrange
    gach aon níeverything
    taiscestore, treasure, deposit, stored
    ar fuaid thorught
    compordcomfortm1
  22. Fáiltíodh rompu agus do cuireadh ina suí cois na tine iad, an áit a bhain an fuacht amach as a neasnaíocha tar éis an lae. Fuaireadar bia agus deoch go flúirseach agus do cuireadh a chodladh iad i réleaba a bhí insa chúinne.

    cuireadhwas puttingp hab of cuir
    fuachtcold, chill, apathy
    easnaribpl easnacha [var hare?]
    flúirseachabundant
    réleabasmooth bed, soft bed
  23. Ar maidin lá arna mháireach do fuaireadar baochas ó chroí le muintir an tí agus leis an mbuachaill na raibh aon tuairim aici dhó agus thugadar a gcúl don dtigh. Ach ba é port a bhí acu ar fhaid an bhóthair go dtí gur bhaineadar a tigh féin amach, ag caint cé acu b'fhearra dhi an fear mór a phósadh na an fear beag. Ach, choinníodar gach aon ní fé chúl a gcoise. Níor ligeadar a rún go dtí éinne go ceann mí nó mar sin, agus tharlaigh oíche áirithe gur tháinig an bheirt, an fear beag agus an strapaire, go dtí an tigh.

    arnaby
    máireachmorrow= márach
    lá arna mháireach/mhárachon the following day
    máirsurvive, live, last
    baochasthanks= buíochos
    tuairimrecognizef2
    thugadarthey gave/took
    cúlback
    portriverbank, mound
    b'fhearra better
    gach aon níeverything
    coinnighkeep
    coisefeet
    liglet, allow, release
    éinneanyone
    mar sinso
    tarlaighhappen, occur
  24. Do shocraigh sé a chathaoir thuas insa chúinne fé mar ba gnáthach leis agus do bhí an scaothaire ag imeacht ar fuaid an tí.

    socraighsettle, calm, arrange
    gnáthachusually
    scaothairewindbag, bombastic talkerm4
  25. Ach d'éirigh an cailín - bhí sí comhairlithe go maith ag an mnaoi óig -- d'éirigh sí ina suí agus do bhuail sí síos, an t-urlár síos.

    comhairlithecounseling
  26. 'A mháthair,' ar sise, 'an bhfuil aon ní beirithe?'

    'Nil, a ghrá gil,' ar sise; 'ach blúire d'arán cruithneachta atá istigh sa churpaidín agus braon bainne. Tabhair leat é.'

    an bhfuil aon ní beirithe?the boiling is nothing?
    gilbright one
    blúirefragment
    braondrop
  27. Ba chórtaí dhuit go mor is go fada,' arsa an bhean óg thuas mar a raibh sí suite, 'an chulaith éadaigh led pháirtí ata caite agus ó bheith ag imeacht ag caidéireacht agus as imeacht thall agus abhus id scaothaire, a chur abhaile, go bhfuil sí ina ciota fogha agat ó bheith á caitheamh, agus do tháinig sé anso anocht ag triall uirthi agus bhí náire orm í thabhairt do.'

    Córtaímore proper, more justvar comp of cóir
    éadachcloth, clothing
    culaithsuit [clothes]
    páirtí
    caidéireachtidling
    thallover, beyond
    abhushere
    idin your [?]i + do
    scaothairewindbag, bombastic talkerm4
    ciotapitcher
    foghalunge, dash
    caitheamhwear, consumption, spending, throw, cast
    ansohere= anseo
    trialljourney, travel
    ag triall uirthia trial on her
    tabhairtgrant, delivery, yield
  28. D'éírigh sé, an scaothaire, pé áit go raibh sé, do chuimhnigh sé go maith ar an chaint a bhí ráite aige féin tamall roimis sin. D'éirigh sé ina shuí agus do bhuail amach go támáilte.

    whoever, whatever
    ráitesaid
    tamallwhile
    roimisbefore= roimh
    támáiltesluggish, cumbersome
  29. Nuair a bhí an doras amach curtha aige dhe, ní dhein an bhean óg ach teacht aníos mar a raibh an bruadaire, mar thugaimist air, agus rug sí ar láimh air.

    ní ... achonly
    bruadairedreamer
    thugaimist
  30. 'Céad míle fáilte anso romhat.' ar sise. 'An cuimhin leatsa,' a dúirt sí, 'aon bheirt bhan bhochta a ghaibh chughat a leithéid seo dh'oíche agus gur thindeálais,' a dúirt sí, 'agus go choiríobhair go slachtmhar chuchu? Is mise agus mo chailín Bríde,' a dúirt sí, 'a bhí ansan.'

    aon bheirt bhan bhochtatwo poor women
    gabhtake
    gaibh chuiggo to, go about, being= gabh chuig
    leithéidlike, counterpart, equal
    tindeáiltending to, attention, care
    coiríobhair??
    slachtmharneat, tidy
    chucuto them, towards themchun
  31. 'Ambaiste, más tú.' arsa an bruadaire. 'da mbeadh a fhios agamsa' ar seisean, 'gur tusa bhí istigh agam, gur fada go ligfinnse cead na gcos leat,' a dúirt sé, 'chomh fada is go rabhais istigh insa chúinne agam go gcoineoinnse greim ort.'

    ambaisteindeed, really
    más
    ligfinnse??
    bruadairedreamer
    greimgrip
  32. 'Ní raibh a fhios agat,' ar sise, "ach beidh a fhios agat anois é.'

  33. Ach, do pósadh iad agus do bhí saol fada fé ghreann acu i dteannta a chéile ina dhiaidh sin.

    fé ghreannunder the sun


amúwasted, in vain, astray

?

Log in

No account? Create an account