From Hilbert Space to Dilbert Space


Previous Entry Share Next Entry
Monday night Irish Class, January 8, 2018
Irish
gmcdavid

Rang Gaeilge, 8ú lá mí Eanáir 2018

Seanfhocal

Dearmad bhean an tí ag an gcat.The housewife's mistake/forgetfulness/neglect goes to the cat.[The cat gets that milk you forget to put away, etc.]
Téann focal le gaoth, agus téann buille le cnámhSticks and stones...."A word goes with the wind, but a blow/strike goes to the bone."


Gluaiseacht na Gaeilge, gluaiseacht ar strae? Caint a bhfuil lorg na fírinne fós uirthi


Gluaiseachtmovement, motion
ar straeastray, lost
lorgpoint, mark
fírinnetruth
Dúirt Máirtín Ó Cadhain i 1969 nach bhféadfaí ‘an geáitse meath-réabhlóideach féin’ a shamhlú le gluaiseacht na Gaeilge fiú. An bhfuil aon athrú tagtha ar an scéal?

geáitseaffected manner, pose
meathfading, failing
réabhlóideachrevolutionary
samhlaighimagining
An bhfuil aon athrú tagtha ar an scéal?Has the story changed?
  • Nuair a chuaigh an bheainín bheag amach don chistin an mhaidin eile bhí an bord clúdaithe le páipéir, leabhair, blúiríocha de nótaí ina mbuindilí caite thall is abhus óm’ sheisiún staidéir, agus an chuma ar an áit go raibh cóch gaoithe tar éis séideadh ón ndoras thiar go dtí’n ndoras tosaigh.


    clúdaithecovered
    blúirebit, fragment
    abhushere, on this side
    óm = ó mo
    seisiún staidéirstudy session
    cóchonset, squall
    séideadhblowing
  • ‘Cad é sin?’ ar sí. ‘Sin m’obair bhaile,’ arsa mise.

    D’fhéach sí orm, amhail gur mé an stúmpa amadáin ba mheasa a tharraing peidhre drárs aníos air fhéinig riamh.

    ‘Daidí! Canathaobh go bhfuileann tú fós ar scoil?!’

    An-cheist a leanbh, arsa mise liom féin, ceist nach bhfuil freagra agam air, agus dhá bhliain is fiche caite agam sa chóras oideachais.


    amhaillike, as
    stumpastump
    measa worst
    drárdrawer
    peidhre drárspair of drawers [pants]
    fhéinig = féin
    canathaobh = cad ina thaobhWhat in the world/why
    go bhfuileann = go bhfuil
  • Ach ní hé sin ach é seo agus sin scéal eile. I measc na gcarn páipéar bhí cóip d’óráid a thug an t-údar agus gníomhaí Máirtín Ó Cadhain ag Comhdháil an Chomhchaidrimh i dTír Chonaill, mí Lúnasa na bliana 1969: páipéar dar teideal ‘Gluaiseacht na Gaeilge: Gluaiseacht ar Strae’. Ach ar léigheas an t-alt ar dtús, rith sé liom dá mairfeadh an Cadhnach, go bhféadfadh sé an óráid cheannann chéanna a scríobh i mbliana, ó tá sé chomh hábhartha, chomh dúshlánach, is a bhí ag deireadh na seascaidí. Tá teideal na cainte féin ábhartha. Is ábhartha fós é an tseachtain seo, i bhfianaise sár-alt Mháire Ní Fhinneadha ar Bhliain na Gaeilge, a foilsíodh an tseachtain seo caite ar Tuairisc.ie, agus a spreag an-allagar agus plé. Cheapas nach mbeadh sé de mhisneach ag éinne ar na saolta seo alt chomh dúshlánach le ceann an Chadhnaigh a chur amach, ach féach go raibh dearúd trom orm.


    agus sin scéal eilebut that's another story
    carnpile, heapm
    cóip copyf
    óráidspeechf
    gníomhaí activist
    Comhdháilmeeting, congress
    comhchaidreamhassociationm
    Gluaiseachtmovement, motion
    ar straeastray
    ar léigheason reading-eas
    rith sé liom dá mairfeadh an Cadhnach,it ocrred to me that if C were living
    ceannannwhite-faced
    an óráid cheannann chéannathe same speech-ann
    ábharthamaterial, relevant
    dúshlánachChallenging, defiant; reckless, foolhardy
    fianaisewitness, testimony
    sár-Exceeding, surpassing; excellent
    spreagurge, incite, ispire
    allagarloud talk, disputation
    plédiscussion
    CheapasIt was thoughtp aut
    nach ... ag éinneno one
    misneachcourage
    cadhnaíochtlead, vanguard
    féachlook, see
    dearúd = dearmadmistake
    tromweight, burden, oppression
  • ‘Sé dualgas lucht na Gaeilge,’ a deir An Cadhnach, ‘a bheith ina sóisialaigh. Siad lucht labhartha na Gaeilge sa nGaeltacht an aicme is direoile agus is buailte den mhuintir seo againn in Éirinn. Is mar a chéile agamsa, an aicme sin pobal na Gaeilge, a shlánú, agus an Ghaeilge a shlánú.’


    dualgas Natural right, due; duty
    sóisialaighsocialist
    labhairtspeaking, speech, utterancef gs labhartha
    aicmeclass, family, tribe, set,cliquef
    direoile = dearóil [?]feeble; puny, insignificant
    Is mar a chéile agamsaIt is the same to me
    slánúRedemption, salvation
  • Sin atá ina sheanphort agamsa le fada – gan pobail bhuana theaspúla sa Ghaeltacht, níl faic ach bás i ndán don dteanga. Agus féach go bhfuil fianaise i mapaí na heagraíochta Pobal, a foilsíodh le déanaí, ar mhaíomh Uí Chadhain go raibh, agus go bhfuil fós, muintir na Gaeltachta (nó cuid acu ach go háirithe) ar an aicme is dearóile in Éirinn. Tá, mar shampla, geall le leath d’fhearaibh i dtoghroinn Ghaeltachta amháin i dTír Chonaill, dífhostaithe. Plus ça change …


    porttune
    pobalpeople, community
    buanenduring, permanent
    teaspúilwell off
    faicfact
    dánpoem; fate
    fianaiseevidence
    mapamapm
    eagraíochtorganization
    a foilsíodh le déanaírecently published
    maíomhstatement, assertion
    áirithe
    Certainty, surety; Certain quantity; Allotment, portion
    aicmeclass, family, tribe, set,cliquef
    direoile = dearóil [?]feeble; puny, insignificant
    geallpledge, security, betm
    leathspread; half; side, part, direction
    feargrant, providev
    toghroinnElectoral division
    dífhostaitheunemployed
    geall le leath d’fhearaibh i dtoghroinn Ghaeltachta amháin i dTír Chonaill, dífhostaithe Nearly half the men in the TyrConnell Gaeltacht are unemployed
  • Ag trácht dó ar shaol na Gaeltachta, bhí a léamh Marcsach féin ag an gCadhnach ar shochaí Chonamara: ‘Mar thar áit ar bhith eile in Éirinn tá an t-idirdhealú aicmeach, an class distinction, suntasach sa nGaeltacht. Gheobhadh Marx, Engels, agus Lenin cruthú breá ann ar a ndeimhne gurb iad an ardaicmne agus lucht an rachmais, na capitalists, is túisce a thréigeas saíúlacht nó cultúr na muintire. B’ionann na boicht agus lucht na Gaeilge.’


    tráchtmention; travelling
    MarcsachMarx?
    sochaíhost, multitude; society
    ar bhith = ar bith?
    idirdhealúdistinction, differentiation, separation
    aicmeachclass[social]
    suntasachnoticeable, remarkable; prominent, distinctive
    tá an t-idirdhealú aicmeach, an class distinction, suntasach sa nGaeltachtThere is a remarkable class distinction in the Gaeltacth
    Gheobhadhwould get
    cruthúcreation
    deimhnesureness, certainty
    rachmaswealth, abundance
    túisce sooner, rather, first
    thréigeas ← téigh???
    tréigabandon, forsake-eas
    saíúlachtwisdom of the people?
    ionannsame, alike, equal
  • D’fhéadfaí a rá go bhfuil an éagothromaíocht seo dulta in olcas ón am a deinadh páirc saoire do lucht rachmais na gcathracha as cuid den nGaeltacht, an chuid di a bhí beo bocht tamall ach ag a bhfuil áilleacht nádúrtha gan sárú inti. Cén tuiscint atá ag a bhformhór ar ‘saíúlacht nó cultúr na muintire’?


    D’fhéadfaí a ráIt could be said
    éagothromUnevenness, unbalance; Unfairness, inequality
    dultagone
    olcasBadness, evil; bad state; bad nature, spite
    deinadhwas madep aut: dein = déan
    páirc saoirevacation park
    rachmaswealth, abundance
    a deinadh páirc saoire do lucht rachmais na gcathracha as cuid den nGaeltacht part of the Gaeltacht was made into a vacation park for the rich of the cities
    tamallwhile, space of time
    áilleachtBeauty, loveliness; Delight.
    sárúviolation; Thwarting, frustration; Confutation, contradiction
    áilleacht nádúrtha gan sárú intinatural beauty that cannot be surpassed
    tuiscintUnderstanding; wisdom, discernment
    formhórgreater part, majority
    saíúlachtconvenience?
  • Díríonn An Cadhnach formhór a rachta feirge ar na heagraíochtaí Gaelainne a bhí suas lena linn. ‘Ní féidir an geáitse meath-réabhlóideach féin a shamhlú leis an gConra anois,’ a deir sé, agus dá mairfeadh sé, agus dá gcloisfeadh sé Conraitheoirí na linne seo agus iad ag damhsa as a gcoirp le háthas agus le sceitimíní fé Bhliain na Gaeilge, b’fhéidir go ndéarfadh sé gur tháinig tuar féna thairngreacht. Ach i gcead don gConradh, is deacair dóibh bheith réabhlóideach, nuair atáid ag maireachtaint ar mhaoiniú stáit. Ina theannta san, ní ar mhaithe le muintir na Gaeltachta atá Conradh na Gaeilge ann, agus níorbh iad muintir na Gaeltachta a bhí ag déanamh tinnis dóibh riamh.


    dírighstraighten; direct; rectify
    rachtPent-up, violent, emotion
    feargangergs feirge
    eagraíochteagraíocht
    geáitseaffected manner, pose
    meathfading, failing
    réabhlóideachrevolutionary
    samhlaighimagining
    Conra = C na G
    Conraitheoirmember of the C na G
    linnspace of time, period; pool
    áthasJoy, gladness
    sceitimíníRapturous excitement, raptures, ecstasies.
    fé = faoiabout
    tuarsign, omen
    tairngreachtprediction, prophesy
    atáid
    maireachtáilliving, subsistence
    maoiniúfinancing, endowment
    Ina theannta sanAs a result that
    mhaithegoodness
    tinneastrouble, bothergs tinnis
  • Cuirtear inár leith mar Ghaeil, pé acu fíor nó bréagach é, nach mbíonn aon faic ar siúl againn ach ag labhairt as Gaelainn, le Gaeil, fén nGaelainn. (Nach maith gur Bliain na Gaeilge seachas Bliain na Gaeltachta atá beartaithe?). Thuig Máirtín Ó Cadhain an méid sin. Deir sé ‘má tá lucht na Gaeilge in ann borra le gearáin seachas rudaí faoi Ghaeilge féin agus fiú cúpla míle vóta a fháil i roinnt Dáilcheantair, beidh sin i n-ann cónardaíocht na gconlán a chur droim ar ais’. Tá sé thar am díriú ar na deacrachtaí atá ag pobal na Gaeltachta, an méid dóibh atá fágtha, agus todhchaí fónta éigin a chinntiú dóibh, seachas bheith, fé mar a deir Máire, ‘ag ceiliúradh éachtaí na hathbheochana (an cúpla focal atá ag gach Éireannach)’.


    seachasbesides, other than, compared to
    beartaighpoise, brandish
    an méid sinthat amount
    borrabarrow, bogm
    gearáncomplaint, grievance
    i roinnt Dáilcheantairin some constituencies
    cónard = comh-ardEqual height, level; comparison
    conláncollection, heap; Group, band, family
    droimback[of a person]
    ar aisback[return]
    droim ar aisreverse
    díriúdirection, guidance
    deacrachtdifficulty
    pobalpeople, community
    méidamount
    todhchaifuture
    fóntaServiceable, useful; good, sound, adequate
    Rud a chinntiúto make certain of sth., to confirm sth.
    dóibhto them
    seachas Besides, other than, rather than; compared to
    ceiliúradhcelebration
    éachtaímore wonderful
    athbheochanrevivalgs -a
  • Má dheintear san, mairfidh an teanga.


    san - sinthat

Scéal
Bhí an aimsir an-fhuar an lá Nollag
ach go luath bhí fiabhras cábáin
Fuair mé mo bhróga agus agus stocaí is troime
mo seaicéad gheimhridh is fearr
Scairf fada thart ar mo mhuineál agus smig
goggles ar mo shúile
mo hata nós Mongóil ar an mbarr
Chuaigh mé lasmuigh. Fadhb ar bith
Shiúil mé ceithre mhíle sa fuar.
Bhí mé go maith, ach bhí an-ocras orm ag an dinnéar
D'fhan muid abhaile ar Oíche AthBhliana
D'éist muid le clár raidió ó Chicago: An Speisialta meán oíche ó stáisiún WFMT
Is traidisiún é seo dúinn
an chéad lá eile
chuaigh muid go dtí pictiúrlann ar lá na Bliana Nua
Bhreathnaigh muid Cogaí Réalta an Jedi Deireanach

?

Log in

No account? Create an account